FOBO: de stille angst om overbodig te worden door AI

Een paar maanden geleden zat ik aan mijn keukentafel te twijfelen of mijn eigen vak nog wel toekomst had.

Ik ben leiderschapscoach. Ik heb altijd geloofd dat coaching mensenwerk is, dat het draait om vertrouwen en om iets ongrijpbaars tussen twee mensen. Die avond zat ik wat sceptisch met een AI-tool te spelen, meer uit nieuwsgierigheid dan uit hoop. Ik wilde weten hoe ver zoiets eigenlijk zou komen.

Wat eruit kwam, liet me niet meer los. Het was niet perfect, maar het was goed genoeg om me onrustig te maken. En toen ik de tool via een spraakfunctie liet praten, voelde het bijna als een echt gesprek. Eerlijk geschat zat het op zestig tot tachtig procent van wat ik de basis van een fatsoenlijk coachgesprek vind, en dat met een doordachte opdracht.

Dat is geen prettige boodschap voor mijn vakgenoten en dat snap ik. Tegelijk betekent het ook iets moois. Straks heeft elke medewerker in Nederland een geduldige sparringpartner die helpt om te groeien. Niet de allerbeste coach, maar wel goed genoeg voor een groot deel van het werk.

Vanochtend voelde ik het opnieuw. Ik stuurde mijn collega's een update, want ik kon er niet zomaar aan voorbijgaan.

Anthropic, het bedrijf achter Claude, had een nieuw model uitgebracht. Fabel 5. Ik bekeek de officiële benchmarks: op de moeilijkste codeertaken en redeneeropgaven haalt het model meer dan twee keer de score van het vorige topmodel van hetzelfde bedrijf. Het kan honderden kleine beslissingen nemen zonder dat jij er nog bij betrokken wordt en levert betrouwbaarder resultaat in één poging. Weken eerder had ik gelezen dat Anthropic het model aanvankelijk niet durfde vrij te geven, zo ver reikten de mogelijkheden.

Ik sloot mijn bericht af met iets wat Elon Musk ooit zei: "In de toekomst is werk optioneel." Ik schreef erbij dat we er vandaag weer een stapje dichterbij zijn. Ik meende het.

Die onrust heeft een naam: FOBO

Daar werd ik even stil van. Wat betekent dit voor mij en voor de markt waar ik al dertig jaar in werk? Die onrust heeft een naam: FOBO, oftewel Fear of Becoming Obsolete. De stille angst dat je overbodig wordt. Ik ben gaan denken dat die angst geen vijand is, maar een signaal dat je serieus moet nemen.

Voel je de onrust niet? Drie mogelijkheden

Als je die onrust niet voelt, kan dat een paar dingen betekenen. Misschien zit je in een niche die AI voorlopig niet raakt. Misschien doe je werk dat zo menselijk is dat een machine er nog lang niet bij kan. Dan ben je voorlopig veilig. Of je ziet het wel aankomen, maar het lukt je niet om door te denken naar wat het over achttien maanden voor jouw markt betekent. Dan helpt een buitenstaander die verder kijkt dan de waan van de week. En dan is er de ongemakkelijkste mogelijkheid, die niemand graag hardop zegt: dat je het simpelweg nog niet doorhebt.

Die laatste groep baart me de meeste zorgen. Niet omdat ze iets verkeerd doen, maar omdat de rekening pas later komt. En tegen de tijd dat ze hem zien, loopt de concurrent die wel bewoog al voor.

Waarom afwachten de slechtste keuze is

Voor mezelf heb ik besloten om niet te wachten tot ik het zeker weet. Ik experimenteer, ik maak fouten en ik leer er meer van dan van welke conferentie ook. Dat voelt ongemakkelijk. Maar afwachten is de enige keuze waarvan je nu al weet dat je er niets van leert.

Voel jij die onrust al? En zo ja, waar raakt het je het eerst: in je eigen rol, in je aanbod of in het werk van je mensen?

Wat betekent FOBO?

FOBO staat voor Fear of Becoming Obsolete, de angst om overbodig te worden. In de context van AI is het de stille onrust dat een machine straks een groot deel van jouw werk kan overnemen.

Is de angst dat AI je baan overneemt terecht?

De onrust is een serieus signaal, geen reden voor paniek. In mijn eigen test haalde een AI-tool zestig tot tachtig procent van een goed coachgesprek, maar net niet het laatste, meest menselijke stuk. De vraag is niet of je veilig bent, maar of je meebeweegt.

Wat doe je tegen FOBO?

Niet afwachten tot je het zeker weet. Ga zelf experimenteren met AI in je eigen werk, maak fouten en leer. Wie nu beweegt, bepaalt straks zelf hoe zijn rol verandert in plaats van het te laten gebeuren.